Nguyễn Đình Chiểu

Tác giả:

Nguyễn Đình Chiểu 阮廷沼 (1822-1888) tự Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ (sau khi mù lấy hiệu Hối Trai), sinh ngày 12, tháng 5, năm Nhâm ngọ (1822), ở làng Tân Khánh, tổng Bình Trị thượng, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định. Cụ mất ngày 24 tháng 5, năm Mậu Tý (1888) ở làng An Đức, tổng Bảo An, quận Ba Trị, tỉnh Bến Tre.

Cha là Nguyễn Đình Huy, mẹ là Trương Thị Thiệt. Ông là con cả của bà Thiệt, tuy vậy thuộc dòng thứ của ông Huy. Dòng chính của ông Huy với bà Phan Thị Hữu có 2 con: Đình Lân và Thị Phu. Bà họ Trương có 7 con: các em của ông Đình Chiểu là Thị Thục, Thị Nữ, Thị Thành, Đình Tựu, Đình Tự, và Đình Huân.

Ông đỗ tú tài trong kỳ thi hương 1843 tại Gia Định. Năm 24 tuổi ông ra Huế để thi hội dọc đường nghe tin mẹ mất (10-12-1848) ông phải trở về cư tang. Trên đường về ông bị bệnh, mù hai mắt. Ông học được nghề thuốc từ thầy thuốc Trung. Năm sau về đến nhà ông dạy học, sĩ tử rất đông.

Truyện Lục Vân Tiên và Dương Từ – Hà Mậu có lẽ được làm ra trong thời kỳ này. Trong đám học trò, có Lê Tăng Quýnh, kính yêu và cám cảnh của thầy “Đồ Chiểu”, đã xin cha mẹ gả em gái của mình là Lê thị Điền cho thầy.

Năm 1858, Pháp chiếm thành Gia Định, ông phải về quê vợ ở Cần Giuộc, Chợ Lớn. Truyện Ngư tiều vấn đáp có lẽ được làm ra trong giai đoạn này.

Năm 1861, Pháp chiếm Cần Giuộc, ông trôi nổi tới Ba trị xa xôi hẻo lánh. Năm 1867, cụ Phan Thanh Giản tuẫn tiết cũng là năm truyện Lục Vân Tiên được in ra bằng chữ quốc ngữ do tay một người pháp là G. Janeau sao lục và chú thích. Cụ cũng như đa số văn nhân thời ấy không thích chữ quốc ngữ.

Năm 1883, tham biện chủ tỉnh Bến Tre, đến viếng tiên sinh để cầu nhuận chính bản Lục Vân Tiên, khi về có ghi vào báo L’Independant de Saigon (1883):
“Cụ Đồ Chiểu nằm trên giường vì đang cơn bệnh nặng. Người ta đã lén tôi mà cho cụ hay trước sự tôi đến, nên cu muốn chỗi dậy tiếp tôi. Biết thế, tôi bèn đi thẳng vào buồng cụ thì vừa khi cụ bước ra phòng khách, có hai người dìu đỡ. Cụ đồ là một ông già cao lớn, đẹp đẽ, gương mặt trầm tĩnh xanh xao, đầy vẻ cao nhã. Lời nói của cụ rất thanh tao trôi chảy và tôi nghe cụ được rõ ràng đầy đủ. Về phần tôi thì khác hẳn, cụ không nghe đặng tôi vì cụ đã điếc. Chỉ có đôi ba người quen gần cụ là có thể nói cho cụ nghe hiểu. Sau câu chuyện về sức khoẻ của cụ, tôi đề cập đến việc quan trọng của tôi nhưng không hi vọng thành công. Cụ Đồ Chiểu tỏ thật với tôi rằng sức khoẻ và trí nhớ của cụ đã giảm, thêm phần khó cho cụ trong việc nhuận chính bản thơ Lục Vân Tiên. Tôi bèn bàn với cụ để cho những người đã quen với cái thính quan của cụ ngâm thơ Lục Vân Tiên theo một bản in của người Tàu, rồi cụ chỉ những câu thừa nên bỏ, những câu trật nên sửa và những câu bị bớt nên thêm vào. Cụ nhận làm cái công việc nhọc nhằn ấy.

Rồi tôi tặng cụ một quyển Lục Vân Tiên chữ Nôm rất đẹp. Cụ muốn cảm ơn tôi theo lễ tục Việt Nam. Tôi bèn nhờ người nói lại rằng giữa cụ và tôi không nên giữ lễ, tôi còn trẻ, không dám làm phiền cụ điều chi hơn là xin cụ đối đãi với tôi như một bậc lão thành thông thái tiếp một người bạn ngoại quốc rất hâm mộ cụ.

Giao kết xong rồi, tôi tiếp tục hầu chuyện cùng cụ. Thật cụ là một tinh thần thanh cao và rất mực khiêm tốn. Cụ nói với tôi rằng cụ rất đỗi ngạc nhiên mà thấy ngày nay người ta để ý tới cụ; và trước khi tôi nói với cụ điều gì (vả lại điều đó tôi cũng không muốn nói), cụ đã hiểu ý. Cụ bảo tôi rằng cụ lấy làm vinh hạnh được người đời chú trọng tới văn phẩm của cụ và chiếu cố tới thân phận cụ. Ngoài ra cụ khước từ tất cả các món tưởng lệ bằng tiền bạc. Đời sống của cụ cũng đầy đủ và chút thanh danh mà người đời bao quanh tên tuổi của cụ cũng đủ làm cho cụ thoả mãn rồi.”

Thảo luận cho bài: "Nguyễn Đình Chiểu"

Tìm theo tác giả